Merhaba! Payall sayfasının bugünkü konusu Sosyal fobisi olan çocuğa nasıl davranmalı; gelin birlikte inceleyelim.
Toplum dediğimiz yapı, yalnızca insanların bir arada yaşamasından ibaret değildir. Aynı zamanda bireylerin kendilerini ifade edebildiği, kabul gördüğü ve sosyal ilişkiler içerisinde yer bulabildiği bir düzendir. Ancak her çocuk bu düzenin içinde aynı rahatlıkla hareket edemez. Bazı çocuklar kalabalık ortamlarda konuşmaktan, arkadaş edinmekten veya sınıfta söz almaktan çekinir. Peki, sosyal fobisi olan bir çocuğa nasıl davranmalı? Bu soruyu yalnızca psikolojik değil, siyaset biliminin güç ilişkileri, toplumsal katılım ve eşitlik kavramları üzerinden de değerlendirmek gerekir.
Çünkü bir çocuğun toplum içerisinde kendisini güvende hissetmesi, yalnızca ailesinin tutumuyla değil; okulun, eğitim sisteminin ve toplumsal kurumların yaklaşımıyla da yakından ilişkilidir.
Sosyal fobi, çocuğun başkaları tarafından değerlendirilmekten, eleştirilmekten veya küçük düşmekten yoğun biçimde korkmasıyla kendini gösterebilen bir kaygı bozukluğudur. Sosyal ortamlardan kaçınma, yeni insanlarla konuşmakta zorlanma, sınıfta cevap vermekten çekinme ve arkadaş ilişkilerinde güçlük yaşama sık karşılaşılan belirtilerdir.
Siyaset bilimi açısından bakıldığında bu durum, bireyin toplumsal yaşama katılımını etkileyen önemli bir mesele olarak ele alınabilir.
Demokratik toplumlarda herkesin kendisini ifade edebilmesi temel bir değer kabul edilir. Ancak ifade özgürlüğünün var olması, herkesin bu özgürlüğü kullanırken aynı ölçüde rahat olduğu anlamına gelmez.
Bu noktada şu soru önem kazanır: Bir çocuk konuşmaktan korkuyorsa sorun yalnızca çocuğun kendisinde midir, yoksa onun bulunduğu sosyal ortamın koşulları da değerlendirilmelidir?
İktidar kavramı çoğunlukla devlet ve siyasi yönetimle ilişkilendirilse de aile ve okul gibi küçük toplumsal yapılarda da güç ilişkileri bulunur.
Ebeveynlerin çocuklar üzerindeki otoritesi, öğretmenlerin sınıf yönetimi ve arkadaş gruplarının sosyal beklentileri bu ilişkilerin örnekleridir.
Sosyal fobisi olan bir çocuk sürekli konuşmaya zorlandığında, kalabalık karşısında performans göstermesi istendiğinde veya korkuları küçümsendiğinde kendisini daha fazla baskı altında hissedebilir.
Bu nedenle çocuğa yaklaşırken otoriter davranışlardan kaçınmak gerekir.
Çocuğun yaşadığı korkuyu geçersiz saymak yerine anlamaya çalışmak önemlidir.
– Konuşmadığı için çocuğu eleştirmeyin.
– Başka çocuklarla kıyaslama yapmayın.
– Kalabalık ortamlarda zorla konuşmasını istemeyin.
– Duygularını anlatabileceği güvenli bir iletişim ortamı oluşturun.
– Küçük sosyal adımlarını fark edin ve takdir edin.
– Başarısız olduğunu düşündüğü durumlarda suçlayıcı davranmayın.
Burada temel mesele, çocuğun üzerindeki baskıyı artırmak değil, kendi kararlarını verebileceği güvenli bir alan oluşturmaktır.
Siyaset biliminde kurumlar, toplumsal düzenin devamlılığını sağlayan yapılar olarak değerlendirilir. Okullar da çocukların yalnızca akademik bilgi edindiği yerler değildir. Aynı zamanda sosyal ilişkileri öğrendikleri, kimlik geliştirdikleri ve toplumsal yaşama hazırlandıkları kurumlardır.
Sosyal fobisi olan çocukların okul ortamında desteklenmesi bu nedenle büyük önem taşır.
Öğretmenler, sosyal kaygı yaşayan çocukların okul deneyimini önemli ölçüde etkileyebilir. Çocuğu herkesin önünde konuşmaya zorlamak veya sessizliğini disiplin problemi olarak değerlendirmek yerine anlayışlı bir yaklaşım benimsenmelidir.
Öğretmenler şu yöntemlerden yararlanabilir:
– Çocuğa cevap vermesi için yeterli süre tanımak.
– Önce küçük gruplarda iletişim kurmasını desteklemek.
– Sınıf içinde aşağılanma ve akran zorbalığını önlemek.
– Sosyal etkinliklere kademeli katılım fırsatları sunmak.
– Çocuğun güçlü yönlerini ortaya çıkaracak etkinlikler düzenlemek.
Ancak öğretmenlerin desteği profesyonel tedavinin yerine geçmez. Sosyal fobi belirtileri çocuğun günlük yaşamını etkiliyorsa çocuk ve ergen ruh sağlığı uzmanından yardım alınmalıdır.
Toplumlarda başarı, özgüven ve sosyallik gibi kavramlara ilişkin belirli beklentiler bulunur. Özellikle dışa dönük, girişken ve kalabalıklar içerisinde rahat davranan çocuklar zaman zaman daha başarılı kabul edilir.
Bu yaklaşım, sessiz ve çekingen çocukların kendilerini yetersiz hissetmelerine neden olabilir.
Oysa içe dönüklük ile sosyal fobi aynı şey değildir. Sessiz olmak tek başına psikolojik bir sorun anlamına gelmez. Sosyal fobide ise yoğun korku, kaçınma ve günlük yaşamı etkileyen kaygı söz konusudur.
Demokratik ve çoğulcu bir toplumun temel özelliklerinden biri, farklı kişiliklere ve bireysel ihtiyaçlara saygı göstermesidir.
Çocukların toplumsal kabul görmek için belirli bir kişilik kalıbına uyması gerektiğini düşünmek ne kadar doğrudur?
Yurttaşlık yalnızca yetişkinlerin siyasi haklarıyla ilgili değildir. Çocukların da düşüncelerini açıklayabilmesi, sosyal çevrelerinde söz sahibi olabilmesi ve kendilerini güvende hissetmesi gerekir.
Bu noktada kavramı önem kazanır.
Sosyal fobisi olan bir çocuğun sosyal etkinliklere katılabilmesi için uygun koşullar hazırlanmalıdır. Ancak katılım, çocuğun sürekli konuşması veya her etkinlikte ön plana çıkması anlamına gelmez.
Önemli olan çocuğun kendi hızında sosyal ilişkiler geliştirebilmesidir.
– Küçük arkadaş gruplarıyla zaman geçirmesine fırsat verin.
– İlgi duyduğu spor, sanat veya hobi etkinliklerini değerlendirin.
– Önceden tanıdığı kişilerle iletişim kurmasını destekleyin.
– Sosyal ortamlara katılım konusunda küçük ve ulaşılabilir hedefler belirleyin.
– Çocuğun istemediği durumlarda baskı kurmak yerine kaygısının nedenlerini anlamaya çalışın.
Burada önemli olan çocuğu toplumdan uzaklaştırmak değil, toplumsal yaşama güvenli ve destekleyici biçimde katılmasını sağlamaktır.
Siyaset biliminde , yönetme ve otorite kullanma hakkının kabul görmesiyle ilişkilidir. Bu kavramı aile ilişkilerine uyarladığımızda, ebeveynlerin otoritesinin yalnızca kurallara değil, güvene ve karşılıklı saygıya dayanması gerektiği görülür.
Sosyal fobisi olan çocuklar için aile, en önemli güven alanlarından biridir.
Çocuğa sürekli öğüt vermek yerine onu dinlemek, korkularını anlamaya çalışmak ve ihtiyaç duyduğunda yanında olmak daha yapıcıdır.
Örneğin arkadaşlarının yanında konuşmakta zorlanan bir çocuğa, “Neden hiç konuşmuyorsun?” demek yerine “Yeni insanlarla tanışırken zorlanıyor olabilirsin, bunu birlikte aşmak için küçük adımlar deneyebiliriz.” yaklaşımı benimsenebilir.
Ayrıca çocuğun sosyal kaygısı nedeniyle okuldan, arkadaşlarından ve günlük etkinliklerden tamamen uzaklaşmasına izin vermemek; bunu yaparken de zorlayıcı davranmamak gerekir.
Dijitalleşme, sosyal medya ve çevrim içi iletişim biçimleri çocukların sosyal ilişkilerini değiştirmiştir. Bir yandan çocuklara kendilerini farklı yollarla ifade etme fırsatı sunulurken diğer yandan beğenilme, dışlanma ve başkalarıyla kıyaslanma kaygısını artırabilmektedir.
Okullarda akran zorbalığı, sosyal dışlanma ve performans baskısı da sosyal kaygıyı etkileyebilen faktörler arasındadır.
Farklı ülkelerde uygulanan kapsayıcı eğitim yaklaşımları, çocukların bireysel ihtiyaçlarına göre desteklenmesini ve okul ortamında psikolojik güvenliğin güçlendirilmesini amaçlamaktadır.
Türkiye’de de rehberlik ve psikolojik danışmanlık hizmetlerinin erişilebilir olması, öğretmenlerin bilinçlendirilmesi ve aile-okul iş birliğinin geliştirilmesi önem taşır.
Çocuk sosyal ortamlardan sürekli kaçınıyor, arkadaşlık kurmakta zorlanıyor, okula gitmek istemiyor veya yoğun kaygı nedeniyle günlük yaşamını sürdüremiyorsa uzman desteği alınmalıdır.
Çocuk ve ergen psikiyatristi tarafından yapılacak değerlendirme sonucunda uygun tedavi planı oluşturulabilir. Bilişsel davranışçı terapi, sosyal kaygı bozukluğunda kullanılan etkili psikolojik destek yöntemlerinden biridir.
Aile katılımı ve okul iş birliği de tedavi sürecini destekleyebilir. İlaç gerekip gerekmediğine ise yalnızca uzman hekim karar vermelidir.
Sosyal fobisi olan çocuğa nasıl davranmalı sorusunun cevabı, onu değiştirmeye çalışmaktan önce anlamakla başlar. Çocuğun korkularını küçümsememek, sosyal becerilerini desteklemek ve ihtiyaç duyduğunda profesyonel yardım almak temel adımlardır.
Siyaset bilimi açısından değerlendirildiğinde ise bu konu, bireysel farklılıklara saygı duyan, eşit fırsatlar sunan ve toplumsal
destekleyen bir düzenin gerekliliğini ortaya koyar.
Unutulmamalıdır ki demokratik bir toplum, yalnızca en yüksek sesle konuşanların değil, kendisini ifade etmekte zorlananların da haklarını koruyabildiği toplumdur.
Belki de üzerinde düşünmemiz gereken asıl soru şudur: Çocuklardan topluma uyum sağlamalarını beklerken, toplumun da çocukların farklı ihtiyaçlarına uyum sağlaması gerektiğini ne kadar dikkate alıyoruz?
Payall ekibi olarak Sosyal fobisi olan çocuğa nasıl davranmalı konusunda daha fazla faydalı içerik üretmeye devam edeceğiz.